Yesilgöz wijst naar D66. De stemlijst wijst ergens anders heen.

"Iedereen die beweert tegen het verlagen van de asielstroom te zijn, maar niet levert, mag dat gaan uitleggen aan deze mensen."

Dat zei Dilan Yesilgöz zondagochtend bij WNL Op Zondag, na beelden van vernielingen bij het gemeentehuis in IJsselstein. Een Nederlandse vlag, ondersteboven. Stickers met het woord 'corrupt'. Een dag eerder was er onrust in Aalsmeer, een week daarvoor in Loosdrecht. De vicepremier wilde geen partijen uitlichten, maar haar boodschap kon niemand missen: de schuld voor het vastlopende asielbeleid ligt bij D66.

Het frame is politiek handig. Het klopt alleen niet met de feiten die op 21 april in de Eerste Kamer zijn vastgelegd.

Wat er echt gebeurde op 21 april

De senaat stemde die dag over drie wetten. De Asielnoodmaatregelenwet werd verworpen met 44 tegen en 31 voor. Het tweestatusstelsel haalde het wél, met 41 tegen 34. En de novelle over strafbaarstelling van illegaal verblijf sneuvelde krap, met 38 tegen en 37 voor.

Het lijstje tegenstemmers bij die noodmaatregelenwet is langer dan je uit de kritiek van de VVD zou opmaken. D66 stemde tegen. Maar ook CDA, mede-coalitiegenoot van D66 en VVD. En GroenLinks-PvdA, ChristenUnie, SGP, SP, PvdD, Volt, OPNL, drie losse fracties en één dissident BBB-senator. Wie alleen naar D66 wijst, laat een flink deel van de senaat buiten beeld. Inclusief de eigen coalitiepartner CDA.

Het akkoord dat Yesilgöz zelf tekende

In het coalitieakkoord 'Aan de slag' spraken D66, VVD en CDA af om de asielwetten onverkort uit te voeren, mits ze door de Eerste Kamer zouden komen. Dat kleine woord is de kern van de zaak. D66 kreeg expliciet de ruimte om in de senaat een eigen afweging te maken.

Premier Rob Jetten bevestigde dat direct na de stemming: "D66-senatoren hebben zich netjes gehouden aan het coalitieakkoord." Politiek verslaggever Victor Pak wierp Yesilgöz zondag de logische vraag voor: "Misschien had u dan harder moeten onderhandelen." Yesilgöz ontkende, maar ze kon geen andere tekst laten zien dan de tekst die ze zelf heeft ondertekend.

Een vicepremier die wetten op de plank legt en daarna klaagt dat ze niet worden opgepakt, had die ruimte nooit moeten weggeven. Dat is geen verwijt aan D66. Dat is een gevolg van het akkoord dat de VVD zelf heeft onderhandeld.

De echte draai kwam uit een andere hoek

Yesilgöz suggereerde bij Sven Kockelmann dat D66 met één tactische stem alles had kunnen redden. Door voor de novelle te stemmen. Reken het na en het wordt veel minder eenduidig. De novelle sneuvelde krap, met 38 tegen en 37 voor. Een D66-stem vóór had die novelle inderdaad kunnen redden.

Maar daarmee was de noodmaatregelenwet zelf nog niet binnen. Die sneuvelde los, met 44 tegen en 31 voor. Zelfs als D66 óók daar voor had gestemd, bleven er 39 tegen en 36 voor over. Het wetsvoorstel was alsnog verworpen. Het verhaal dat één draai van D66 het complete pakket had gered, strookt niet met het rekensommetje.

En er was nog een draai die Yesilgöz liever niet uitlicht. In de Tweede Kamer stemde de PVV vóór de novelle. In de Eerste Kamer keerde Geert Wilders zijn eigen fractie om. Precies dat moment kostte de novelle haar kans. Dezelfde PVV wees na afloop op X naar D66, met de hashtag 'kiezersbedrog'. De partij die zelf het kantelpunt veroorzaakte, claimde vervolgens de boze burger.

De Raad van State zag het een jaar eerder

Er is nog een reden waarom niet alleen D66 deze wetten niet wilde. De Raad van State, het hoogste adviesorgaan van de staat, adviseerde in februari 2025 negatief over beide wetsvoorstellen. De kritiek was niet ideologisch, maar technisch.

De voorstellen zouden de asielketen niet ontlasten, maar juist zwaarder belasten. IND en rechtspraak zouden meer werk krijgen, niet minder. De onderbouwing dat de maatregelen de instroom daadwerkelijk zouden verminderen, ontbrak volgens de Raad. En doordat het Europese Asiel- en migratiepact in juni 2026 van kracht wordt, zou de nieuwe Nederlandse wet kort na invoering alweer moeten worden aangepast om aan Europese regels te voldoen.

Bij de strafbaarstelling van illegaal verblijf waarschuwde de Raad nog specifiek dat hulpverleners strafbaar konden worden voor medeplichtigheid. Wie tegen deze wetten stemt, stemt dus niet automatisch tegen een strengere asielaanpak. Senatoren kunnen ook gewoon tegen slecht voorbereide wetgeving stemmen. Dat is precies de taak die de Grondwet ze geeft.

Vier kabinetten, dezelfde partij

"De VVD heeft in kabinetten gezeten waarin we deze afspraken keer op keer op keer hebben gemaakt," zei Yesilgöz zondag. "In het vorige kabinet, het kabinet daarvoor, in dit kabinet."

Ze heeft gelijk. En daar zit precies het probleem met haar eigen verhaal. Rutte III, Rutte IV, Schoof, Jetten. Vier kabinetten op rij met de VVD aan tafel. Vier kabinetten waarin het 'niet lukte'. In drie daarvan was de VVD de grootste partij. Onder Rutte IV leverde de partij zelf de staatssecretaris Asiel en Migratie. En alsnog is 'het asielprobleem' volgens Yesilgöz een erfenis van partijen die tegenstemmen.

Die rekening legt zichzelf op tafel. Een partij die al jaren aan de knoppen zit, kan niet overtuigend beweren dat één tegenstem in de senaat plotseling de hele beleidsketen heeft geblokkeerd.

Waarom het frame toch zo aantrekkelijk blijft

De onrust in IJsselstein en Loosdrecht is echt. De woede bij mensen die het gevoel hebben dat Den Haag ze niet hoort, is echt. Dat er stenen door ruiten van gemeentehuizen vliegen, is een signaal dat geen enkele politicus kan negeren.

Precies daarom is het frame van Yesilgöz zo aantrekkelijk. Een boze burger die één schuldige krijgt aangewezen, is makkelijker te bereiken dan een boze burger die vijftien factoren moet wegen. Maar een vicepremier die die boosheid kanaliseert naar haar eigen coalitiepartner, rommelt niet alleen met de feiten. Ze zet ook druk op hetzelfde kabinet waarin ze zelf Defensie bestuurt.

De asielwetten zijn niet gesneuveld omdat D66 iets wilde blokkeren. Ze zijn gesneuveld omdat een meerderheid in de senaat, inclusief het CDA, er niet in geloofde. Omdat de Raad van State adviseerde ze in deze vorm niet in te dienen. Omdat de PVV op het beslissende moment koos voor haar eigen strategie. En omdat het coalitieakkoord die route expliciet open liet.

Wie oprecht wil weten waarom het niet lukt, komt bij meer dan één antwoord uit. Naar één adres wijzen is makkelijker. Dat is precies waarom het gebeurt.