Hormuz: de factuur van twintig jaar uitstel

Diesel kost 2,70 euro per liter. In Zweden kijkt niemand op. Niet omdat Zweden niet tanken, maar omdat hun land niet stilvalt als een zeestraat van 33 kilometer breed dichtgaat. Nederland wel.

Sinds eind februari 2026 is de Straat van Hormuz in feite gesloten. Iran legde duizenden zeemijnen na de Amerikaans-Israelische aanvallen op Iraans grondgebied. Een vijfde van alle olie en lng die de wereld dagelijks verbruikt, passeerde normaal deze nauwe doorgang tussen Iran en Oman. Die stroom is nu vrijwel stilgevallen: waar dagelijks zo'n 140 schepen doorvoeren, waren het er begin april nog tien.

De gevolgen zijn direct voelbaar. De olieprijs schoot naar 126 dollar per vat. In Nederland betaal je nu meer dan 2,55 euro voor een liter benzine. De gasprijs op de TTF-beurs steeg boven de 50 euro per megawattuur. Slovenie begon met rantsoenering van brandstof. Italie en Belgie, zwaar afhankelijk van Qatarees lng, vrezen tekorten.

Maar hier zit het pijnpunt: dit hoefde niet zo erg te zijn.

Wie verduurzaamde, voelt het minder

Zweden importeert 57 procent van zijn olie uit Noorwegen, via stabiele langetermijncontracten die niet bewegen op de grillen van het Midden-Oosten. De rest komt uit de VS, het VK en Guyana. Geen van die leveranciers zit achter een mijnenveld. De Scandinavische landen investeerden jarenlang in windenergie, waterkracht en waterstof. Finland tekende deals met Duitsland voor groene waterstof. De Nordics zitten op de hoogste windenergiedichtheid van Europa en gebruiken dat.

Nederland? In 2023 kwam 83 procent van ons primaire energieverbruik uit fossiele bronnen. Olie alleen al was goed voor 41 procent, aardgas voor 36. Hernieuwbare energie stond op 14 procent. Dat is na twintig jaar klimaatdebatten, na het Akkoord van Parijs, na de gascrisis van 2022. We wisten dat dit zou komen. Niet specifiek de Straat van Hormuz, maar een verstoring ergens in de fossiele keten. Het was een kwestie van wanneer, niet van of.

Had Nederland tien jaar geleden gedaan wat Denemarken en Noorwegen deden, dan betaalde je nu geen 2,70 voor diesel en dan was de impact op onze gasvoorraad beheersbaar geweest. De keuze om verduurzaming uit te stellen was geen neutraal besluit. Het was een weddenschap dat de wereld stabiel zou blijven. Die weddenschap zijn we nu aan het verliezen.

Iran kan zijn eigen mijnen niet vinden

De militaire situatie is bijna absurd. Iran plaatste begin maart met honderden kleine, snelle boten duizenden zeemijnen in de straat. Het probleem: de Revolutionaire Garde deed dit zonder centrale coordinatie en zonder precieze kaarten bij te houden. Veel mijnen zijn gaan drijven. De "veilige routes" die Iran publiceerde, kloppen niet.

Het staakt-het-vuren van 7 april zou de straat heropenen. Maar dat kan niet, want Iran weet niet waar zijn eigen wapens liggen. De VS stuurde twee torpedobootjagers, maar die zijn niet uitgerust voor systematisch mijnenruimen. Wie daar wel goed in is: de Nederlandse marine. De Koninklijke Marine beschikt over gespecialiseerde mijnenjagers als de Schiedam, de Zierikzee en de nieuwe Vlissingen. Het kabinet onderzoekt of het een schip stuurt, als onderdeel van een coalitie van 34 landen onder leiding van het VK en Frankrijk.

Maar tegen welke prijs? Want daar komen we bij het gevaarlijkste deel van dit verhaal.

Trumps chantage

Trump koppelde de Hormuz-coalitie aan wapenleveringen voor Oekraine. De boodschap aan Europa: doe mee aan mijn oorlog in de Golf, of ik stop met jullie te helpen tegen Rusland. In een interview met de Financial Times waarschuwde hij dat het "heel slecht" zou aflopen voor de NAVO als Europa niet meedoet. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte drong er bij lidstaten op aan om snel een gezamenlijke verklaring uit te brengen. Frankrijk, Duitsland en het VK tekenden haastig een bereidverklaring.

Dit is geen bondgenootschap. Dit is afpersing.

Een bondgenoot dreigt niet met het stopzetten van militaire steun aan een land dat vecht voor zijn voortbestaan, om je mee te slepen in een conflict dat hij zelf is begonnen. De aanvallen op Iran -- Operation Epic Fury -- waren een Amerikaans-Israelisch besluit. Europa is daar niet in gekend. Maar Europa betaalt wel de energierekening, en wordt nu gedwongen om ook militair bij te dragen.

Europa moet het zelf doen

De conclusie die veel politici niet willen trekken maar die onvermijdelijk is: Amerika is geen betrouwbare bondgenoot meer. Niet onder deze president, en mogelijk niet onder de volgende. Trump is geen incident. Hij is een symptoom van een verschuiving in de Amerikaanse politiek. De MAGA-beweging verdwijnt niet als Trump vertrekt. De volgende kandidaat met dezelfde agenda kan over vier jaar in het Witte Huis zitten. Of over acht.

Europa moet nu beginnen met het bouwen van een veiligheidsstructuur die niet afhankelijk is van Washington. Dat betekent niet morgen uit de NAVO stappen, maar wel vandaag beginnen met een Europese defensie die op eigen benen kan staan. De eerste stappen zijn gezet: een Europees luchtafweersysteem, een snelle reactiemacht van 50.000 militairen, een gezamenlijk hoofdkwartier dat in 2028 operationeel moet zijn.

Maar het gaat te langzaam. De Hormuz-crisis bewijst dat we niet de luxe hebben om nog tien jaar te debatteren. We hebben een eigen energievoorziening nodig die niet afhangt van zeestraten aan de andere kant van de wereld. En we hebben een eigen defensie nodig die niet afhangt van een president die Europese veiligheid gebruikt als ruilmiddel.

Diesel kost 2,70 per liter. Dat is niet alleen de schuld van Iran. Het is de prijs van twintig jaar uitstellen.