Actueel
Elke zondag een nieuwe blog. Doordeweeks extra bij actueel nieuws.
Democratie en digitaal

Democratie en bestuur

Een betrouwbare overheid die naar mensen luistert.

Dit thema gaat over hoe Nederland bestuurd wordt en of mensen de politiek nog vertrouwen. Het vertrouwen in de landelijke politiek is laag, terwijl mensen positiever zijn over hun eigen gemeente.

  • 15 partijen
  • 4 kernpunten
  • 3 vragen & antwoorden
Het Binnenhof in Den Haag
In het kort
  • 1 Het vertrouwen in de landelijke politiek is historisch laag.
  • 2 In 2025 had maar 21 procent van de mensen vertrouwen in politici.
  • 3 Het debat gaat over een betere bestuurscultuur, meer inspraak en een overheid die fouten durft toe te geven.
Uitleg

Wat is dit thema?

Democratie betekent dat het volk de baas is: je kiest om de paar jaar de Tweede Kamer, de gemeenteraad en de Provinciale Staten. Die gekozen mensen nemen vervolgens besluiten en controleren de regering.

Bestuur gaat over hoe goed dat werkt: luistert de overheid, neemt zij eerlijke besluiten, en geeft zij fouten toe? Door affaires zoals de toeslagenaffaire is daar veel discussie over.

Waarom het ertoe doet

Waarom is dit belangrijk?

Een sterke democratie is geen vanzelfsprekendheid. Als mensen het vertrouwen verliezen, komt het hele systeem onder druk te staan.

Beslissingen van de overheid raken iedereen. Daarom is het belangrijk dat die beslissingen eerlijk tot stand komen en goed worden uitgelegd.

In cijfers

De feiten op een rij

40%
van de mensen had in 2025 vertrouwen in de politiek
Bron: CBS, 2026
21%
had vertrouwen in politici: het laagst sinds 2012
Bron: CBS, 2026
64%
geeft het eigen gemeentebestuur een voldoende
Bron: SCP, 2026
Kernpunten

Waar het bij dit thema om draait

  • Vertrouwen in de politiek
  • Bestuurscultuur en de toeslagenaffaire
  • Inspraak en het kiesstelsel
  • De rol van gemeenten en provincies
Het debat

Waar gaat de discussie over?

Een nieuwe bestuurscultuur

Sinds de toeslagenaffaire klinkt de roep om opener bestuur, betere controle en een overheid die mensen niet als nummer behandelt.

Meer directe inspraak?

Sommige partijen willen referenda, gekozen burgemeesters of een ander kiesstelsel. Anderen vrezen dat dit besluiten juist trager of grilliger maakt.

Bestuurbaarheid van het land

Met veel partijen in de Kamer is het lastig stabiele kabinetten te vormen. Het debat gaat over hoe je het land bestuurbaar houdt.

Politieke perspectieven

Standpunten van de partijen

Hoe denken de partijen in de Tweede Kamer over dit thema? Op volgorde van zetelaantal, op basis van de uitslag van de verkiezingen van 29 oktober 2025.

Logo D66
D66
Sociaal-liberaal
26 zetels
Regeringspartij (Kabinet-Jetten)

Een sterke democratie en betrouwbare overheid: meer inspraak, een nieuwe bestuurscultuur en bescherming van de rechtsstaat.

Logo PVV
PVV
Nationaal-conservatief
26 zetels

De stem van de burger serieus nemen, met bindende referenda en een overheid die naar gewone mensen luistert.

Logo VVD
VVD
Liberaal
22 zetels
Regeringspartij (Kabinet-Jetten)

Een betrouwbare, slagvaardige overheid die levert, met herstel van vertrouwen en een goede uitvoering.

Logo GroenLinks-PvdA
GroenLinks-PvdA
Progressief-links
20 zetels

Een open bestuurscultuur, een overheid die mensen niet als nummer behandelt en sterke democratische controle.

Logo CDA
CDA
Christendemocratisch
18 zetels
Regeringspartij (Kabinet-Jetten)

Herstel van vertrouwen door fatsoenlijk bestuur, gespreide macht en aandacht voor de menselijke maat.

Logo JA21
JA21
Conservatief-liberaal
9 zetels

Een betrouwbare overheid die doet wat ze belooft, met een nuchtere en zuinige aanpak.

Logo Forum voor Democratie
Forum voor Democratie
Radicaal-rechts
7 zetels

Veel meer directe democratie: bindende referenda en macht terug naar de burger.

Logo BBB
BBB
Agrarisch
4 zetels

Een overheid die luistert naar gewone mensen en de regio, met de menselijke maat en minder bureaucratie.

Logo DENK
DENK
Links
3 zetels

Een overheid die iedereen gelijk behandelt, met stevige aanpak van discriminatie en herstel van vertrouwen.

Logo ChristenUnie
ChristenUnie
Christelijk-sociaal
3 zetels

Betrouwbaar en dienstbaar bestuur met de menselijke maat, en herstel na affaires zoals de toeslagenaffaire.

Logo SP
SP
Socialistisch
3 zetels

Macht terug naar mensen, een overheid die luistert en een einde aan arrogantie en marktdenken in het bestuur.

Logo SGP
SGP
Reformatorisch
3 zetels

Een betrouwbare overheid met gezag en dienstbaarheid, en respect voor de eigen verantwoordelijkheid van burgers.

Logo Partij voor de Dieren
Partij voor de Dieren
Ecologisch-links
3 zetels

Een eerlijke en open democratie, met sterke inspraak en bescherming van de rechtsstaat en klokkenluiders.

Logo 50PLUS
50PLUS
Ouderenpartij
2 zetels

Een overheid die luistert naar burgers, met meer directe inspraak en aandacht voor ouderen.

Logo Volt
Volt
Pro-Europees
1 zetel

Een vernieuwde democratie: meer inspraak en transparantie en een sterkere band tussen burger en bestuur, ook in Europa.

Dit zijn beknopte samenvattingen van de algemene richting van elke partij, bedoeld om snel een beeld te krijgen. Voor de exacte standpunten verwijzen we naar de verkiezingsprogramma's van de partijen.

Jargon uitgelegd

Belangrijke begrippen

Tweede Kamer
De 150 gekozen volksvertegenwoordigers die wetten maken en de regering controleren.
Kabinet
De regering: de ministers en staatssecretarissen die het land besturen.
Coalitie
De samenwerkende partijen die samen een meerderheid hebben en een kabinet vormen.
Referendum
Een volksstemming waarbij burgers direct over een onderwerp mogen stemmen.
Veelgestelde vragen

Vragen en antwoorden

Waarom is het vertrouwen in de politiek zo laag?
Affaires, gebroken beloften en het gevoel dat de overheid niet luistert spelen mee. In 2025 had maar 21 procent vertrouwen in politici.
Waarom duurt het vormen van een kabinet zo lang?
Er zijn veel partijen, dus er zijn er meerdere nodig voor een meerderheid. Die moeten het over veel onderwerpen eens worden, en dat kost tijd.
Heb ik zelf invloed?
Ja: door te stemmen, lid te worden van een partij, mee te praten in je gemeente of een petitie te steunen. Lokaal is je invloed vaak het grootst.
Actueel

Laatste berichten

Verder lezen

Gerelateerde thema's

Zelf aan zet

Benieuwd welke partij bij jou past?