Actueel
Elke zondag een nieuwe blog. Doordeweeks extra bij actueel nieuws.
Klimaat en leefomgeving

Landbouw en natuur

De balans tussen boeren, natuur en stikstof.

Landbouw en natuur draaien om de balans tussen een sterke boerensector en het herstel van natuur. Het stikstofdossier en de toekomst van de boer staan centraal in het debat.

  • 15 partijen
  • 4 kernpunten
  • 3 vragen & antwoorden
Nederlandse weilanden met koeien bij een natuurgebied
In het kort
  • 1 Te veel stikstof is schadelijk voor de natuur. Tegelijk hebben we boeren nodig voor ons voedsel.
  • 2 Het stikstofprobleem blokkeert al jaren de bouw van woningen, wegen en zelfs defensieprojecten.
  • 3 Het kabinet trekt 20 miljard euro uit en komt met nieuwe doelen per sector.
Uitleg

Wat is dit thema?

Stikstof komt onder andere vrij bij vee, verkeer en industrie. Te veel stikstof in de natuur zorgt ervoor dat sommige planten en dieren verdwijnen. Daarom moet de uitstoot omlaag.

Dat raakt vooral boeren, omdat de veehouderij een grote bron is. De uitdaging is om de natuur te herstellen en tegelijk de boeren een eerlijk toekomstperspectief te geven.

Waarom het ertoe doet

Waarom is dit belangrijk?

Zonder vergunningen voor stikstof kunnen er nauwelijks woningen, wegen of bedrijven bij komen. Het probleem zit dus veel groter dan alleen de landbouw.

Het gaat ook over ons voedsel, het landschap en de toekomst van duizenden boerenfamilies.

In cijfers

De feiten op een rij

20 mld
euro die het kabinet tot 2035 uittrekt voor stikstof en natuur
Bron: Rijksoverheid, 2026
42 tot 46%
beoogde reductie van de uitstoot in de landbouw in 2035
Bron: Kabinetsplannen 2026
niet gehaald
de wettelijke stikstofdoelen worden met huidig beleid niet gehaald
Bron: RIVM, 2026
Kernpunten

Waar het bij dit thema om draait

  • Stikstofaanpak
  • Toekomst van de boer
  • Natuurherstel en biodiversiteit
  • Voedselzekerheid
Het debat

Waar gaat de discussie over?

Krimpen of innoveren?

Sommige partijen vinden dat de veestapel kleiner moet. Andere willen het oplossen met techniek en innovatie, zonder dat boeren moeten stoppen.

Gedwongen uitkoop?

Er is discussie of boeren bij natuurgebieden vrijwillig of gedwongen uitgekocht mogen worden.

Wie draagt de lasten?

Boeren voelen zich vaak het kind van de rekening. De vraag is hoe je natuur herstelt zonder een hele sector kapot te maken.

Politieke perspectieven

Standpunten van de partijen

Hoe denken de partijen in de Tweede Kamer over dit thema? Op volgorde van zetelaantal, op basis van de uitslag van de verkiezingen van 29 oktober 2025.

Logo D66
D66
Sociaal-liberaal
26 zetels
Regeringspartij (Kabinet-Jetten)

Een omslag naar duurzame landbouw: fors minder stikstof en natuurherstel, met perspectief voor boeren die meedoen.

Logo PVV
PVV
Nationaal-conservatief
26 zetels

Steun voor boeren en kritisch op de stikstofregels: geen gedwongen krimp van de veestapel.

Logo VVD
VVD
Liberaal
22 zetels
Regeringspartij (Kabinet-Jetten)

Toekomst voor de boer met innovatie en ruimte, en een haalbare aanpak van stikstof en natuur.

Logo GroenLinks-PvdA
GroenLinks-PvdA
Progressief-links
20 zetels

Een eerlijke omslag naar duurzame landbouw en natuurherstel, met een goed inkomen voor boeren die verduurzamen.

Logo CDA
CDA
Christendemocratisch
18 zetels
Regeringspartij (Kabinet-Jetten)

Perspectief voor boeren en het platteland, met een haalbare stikstofaanpak en waardering voor voedselproductie.

Logo JA21
JA21
Conservatief-liberaal
9 zetels

Een realistische landbouwaanpak zonder gedwongen onteigening, met vertrouwen in de boer en in innovatie.

Logo Forum voor Democratie
Forum voor Democratie
Radicaal-rechts
7 zetels

Tegen gedwongen krimp en het stikstofbeleid: volledige steun voor boeren en behoud van het platteland.

Logo BBB
BBB
Agrarisch
4 zetels

De boer centraal: tegen gedwongen krimp, weg met onwerkbare regels en behoud van een leefbaar platteland.

Logo DENK
DENK
Links
3 zetels

Een eerlijke landbouw met aandacht voor gezond voedsel, dierenwelzijn en de positie van kleine boeren.

Logo ChristenUnie
ChristenUnie
Christelijk-sociaal
3 zetels

Rentmeesterschap: een omslag naar natuurinclusieve landbouw met een eerlijk inkomen en perspectief voor boeren.

Logo SP
SP
Socialistisch
3 zetels

Steun voor gezinsbedrijven tegen de macht van banken en supermarkten, en een eerlijke prijs voor de boer.

Logo SGP
SGP
Reformatorisch
3 zetels

Toekomst voor boeren en vissers, een nuchtere stikstofaanpak en waardering voor wie ons voedsel maakt.

Logo Partij voor de Dieren
Partij voor de Dieren
Ecologisch-links
3 zetels

Een radicale omslag: fors minder dieren, een einde aan de bio-industrie en volop ruimte voor natuur.

Logo 50PLUS
50PLUS
Ouderenpartij
2 zetels

Een gezonde landbouw met betaalbaar voedsel en oog voor zowel boeren als natuur.

Logo Volt
Volt
Pro-Europees
1 zetel

Een Europese aanpak van landbouw en natuur: duurzaam, diervriendelijk en met eerlijke regels voor iedereen.

Dit zijn beknopte samenvattingen van de algemene richting van elke partij, bedoeld om snel een beeld te krijgen. Voor de exacte standpunten verwijzen we naar de verkiezingsprogramma's van de partijen.

Jargon uitgelegd

Belangrijke begrippen

Stikstof
Stoffen (zoals ammoniak) die onder meer vrijkomen bij vee en verkeer en die de natuur kunnen beschadigen.
Natura 2000
Beschermde natuurgebieden in Europa die extra gevoelig zijn voor stikstof.
Stikstofslot
Omdat de natuur niet verder mag verslechteren, liggen veel bouwprojecten stil.
Extensivering
Minder intensief boeren, bijvoorbeeld met minder dieren per hectare.
Veelgestelde vragen

Vragen en antwoorden

Waarom is stikstof zo'n groot probleem?
Te veel stikstof beschadigt de natuur. Omdat de natuur wettelijk beschermd is, mogen veel nieuwe projecten pas door als de uitstoot omlaaggaat. Daardoor staat veel stil.
Moeten alle boeren stoppen?
Nee. Het beleid richt zich op minder uitstoot, vooral rond kwetsbare natuur. Sommige boeren stoppen of verhuizen vrijwillig, andere schakelen om of innoveren.
Wat heeft stikstof met woningbouw te maken?
Voor bijna elk bouwproject is een stikstofvergunning nodig. Zolang het probleem niet is opgelost, kan er minder gebouwd worden.
Actueel

Laatste berichten

Verder lezen

Gerelateerde thema's

Zelf aan zet

Benieuwd welke partij bij jou past?