Trump bombardeerde Iran en kreeg een slechtere deal dan Obama

Op 17 juni 2026 zette Donald Trump zijn handtekening onder een vredesakkoord met Iran. Hij deed dat in Versailles, het paleis waar Duitsland in 1919 zijn vernedering moest tekenen. Macron koos de plek. Of dat als grap bedoeld was, blijft onduidelijk. De symboliek klopte in elk geval pijnlijk goed.

Want Trump begon deze oorlog om Iran te dwingen het kernprogramma op te geven. Hij liet de belangrijkste nucleaire installaties bombarderen, gaf tientallen miljarden dollar uit en kwam thuis met een akkoord dat Iran meer geeft dan voor de oorlog, en Amerika minder dan de deal die Obama ooit sloot. Diezelfde Obama-deal die Trump met veel bombarie verscheurde.

Wat er precies op papier staat

Het akkoord heet het Memorandum van Islamabad en telt veertien punten. Het is geen definitief verdrag, maar een raamwerk met een staakt-het-vuren van zestig dagen. In die periode moet de echte deal over Irans kernprogramma vorm krijgen.

Wat Iran binnenhaalt, is fors. Teheran mag uranium blijven verrijken, precies het punt waarover Trump twee jaar lang ruziede en uiteindelijk oorlog voerde. De voorraad verrijkt uranium hoeft het land niet uit, maar wordt binnen Iran verdund tot 3,67 procent onder toezicht van het IAEA. De Verenigde Staten heffen de sancties op, geven bevroren tegoeden vrij van zo'n 24 miljard dollar en halen de zeeblokkade weg. Iran mag zijn olie weer vrij verkopen. En er ligt een belofte voor een wederopbouwfonds van minstens 300 miljard dollar.

En wat geeft Iran terug? De belofte dat het "geen kernwapens zal aanschaffen of ontwikkelen". Diezelfde zin stond al in het akkoord van 2015. Verder is er bijna niets hard dichtgetimmerd. De Straat van Hormuz gaat zestig dagen gratis open voor handelsschepen. Daarna bepaalt Iran samen met Oman hoe die zeestraat in de toekomst wordt beheerd. Lees die laatste zin gerust nog een keer.

De rode lijnen sneuvelden een voor een

Leg de eindtekst naast wat Amerika zelf eiste vlak voor de oorlog, en de aftocht springt eruit. In het voorstel van 2025 mocht Iran helemaal niet meer verrijken op eigen bodem. Alle verrijkte voorraad moest meteen het land uit. Nieuwe verrijkingsfabrieken waren verboden. Verrijking zou alleen nog gebeuren in een consortium buiten Iran, samen met de Golfstaten.

Daar is niets van overgebleven. Op de G7 in Évian gaf Trump zelf toe dat Iran het recht heeft te verrijken, omdat andere landen in de regio dat ook doen. De voorraad blijft in Iran. Het consortium is van tafel. Rode lijn na rode lijn werd uitgewist. Amerika kreeg aan de onderhandelingstafel minder dan het eiste voordat de eerste bom viel.

De rommeligheid maakte het er niet beter op. Trump vroeg op het laatste moment nog wijzigingen aan de deal die zijn eigen gezanten al hadden uitonderhandeld. Hij schommelde maandenlang tussen het eisen van een "onvoorwaardelijke overgave" en dreigen opnieuw te gaan bombarderen. En toen het nieuws kwam over het fonds van 300 miljard, noemde hij op zijn eigen platform het verhaal dat de VS Iran betaalt nepnieuws, sprekend over "300 miljoen". Miljoen, miljard. Het verschil is duizend keer zo groot, en het staat in zijn eigen akkoord.

De rekening loopt in de tientallen miljarden

Die bommen waren niet gratis. Een hoge functionaris van het Pentagon zette de kosten van de oorlog eind april op 25 miljard dollar. Half mei was dat al bijna 29 miljard, en het Pentagon vroeg om nog eens 200 miljard extra. Onafhankelijke onderzoekers kwamen op 28 tot 35 miljard, ruwweg een miljard dollar per dag. Eén kostenteller hield het na 108 dagen oorlog zelfs op meer dan 113 miljard.

Alleen al de eerste zes dagen kostten 11,3 miljard aan munitie. De Amerikaanse voorraden geavanceerde wapens raakten leeg. Vijftien Amerikaanse militairen kwamen om. Aan Iraanse en Libanese kant vielen duizenden doden en raakten miljoenen mensen op de vlucht. En om dit soort oorlogen te kunnen blijven voeren vroeg Trump een defensiebegroting van 1,5 biljoen dollar aan, de grootste stijging sinds de Tweede Wereldoorlog.

Al dat geld. Al die doden. Al die kapotte fabrieken. Met als eindresultaat een akkoord dat zwakker is dan het papier dat Amerika voor de oorlog op tafel had gelegd.

Iran ontdekte een wapen dat het nooit had gebruikt

Hier zit misschien wel de grootste blunder. Door de Straat van Hormuz vaart ongeveer een vijfde van alle olie ter wereld. Iran dreigt er al tientallen jaren mee om die zeestraat dicht te gooien, maar deed het nooit echt. Zelfs tijdens de twaalfdaagse oorlog in juni 2025 bleef de straat gewoon open. De olieprijs zakte toen zelfs een beetje. De markt haalde zijn schouders op.

In deze oorlog gebeurde het wel. Op 4 maart 2026 verklaarde Iran de Straat van Hormuz voor het eerst in de geschiedenis gesloten en begon het schepen aan te vallen. Het effect was meteen voelbaar over de hele wereld. Brentolie schoot van rond de 72 dollar per vat eind februari naar bijna 120 dollar, het hoogste niveau in vier jaar. Sommige scenario's rekenden op 130 tot 140 dollar. In Nederland verdubbelde de gasprijs op de TTF-beurs naar boven de 60 euro per megawattuur. Het Internationaal Energieagentschap noemde het de zwaarste klap voor de mondiale energiezekerheid ooit. Het IMF waarschuwde voor een wereldwijde recessie.

Zo leerde Iran dat zijn oudste dreigement echt werkt. En het akkoord beloont die ontdekking. Want na zestig dagen mag Teheran samen met Oman bepalen hoe de zeestraat voortaan wordt bestuurd, inclusief mogelijke doorvaartkosten. Een troef die Iran vroeger alleen kon tonen, ligt nu blijvend op tafel. Voor de oorlog was Hormuz een bluf. Na de oorlog is het een wapen.

Het akkoord van Obama was op elk punt strenger

Dan het verdrag van Obama. In 2015 sloot hij samen met vijf andere landen het JCPOA. Dat was geen briefje van veertien punten, maar een echt wapenbeheersingsverdrag van bijna 160 pagina's.

Wat moest Iran toen inleveren? Het land brak meer dan 13.000 centrifuges af, twee derde van het totaal. Het verkleinde de voorraad verrijkt uranium met 98 procent, tot 300 kilo. De verrijking werd vijftien jaar lang afgetopt op 3,67 procent. De kern van de zwaarwaterreactor bij Arak ging eruit en werd vernietigd, zodat er geen plutonium voor een bom uit kon komen. De fabriek bij Fordow werd omgebouwd tot onderzoekscentrum. Inspecteurs van het IAEA kregen het strengste controleregime ooit, met camera's, dag-en-nachttoezicht en onaangekondigde bezoeken.

Er zat zelfs een terugvalknop in. Bij vals spel sprongen alle VN-sancties automatisch weer op hun plek. Trump noemde dit in 2018 "de slechtste deal ooit" en stapte eruit. Acht jaar, twee oorlogen en tientallen miljarden later tekent hij een akkoord dat op vrijwel elk punt slapper is. Iran mag nu verrijken. De voorraad blijft in het land. Van automatische straf bij overtreding is geen sprake. De verdunning gebeurt thuis, niet in het buitenland.

Critici noemen het vergelijken van beide deals appels met peren, omdat Irans installaties nu zwaar beschadigd zijn. Dat klopt deels. Maar het zegt genoeg dat Trump een oorlog nodig had om uit te komen op iets wat zwakker is dan wat hij in 2015 belachelijk maakte.

Trump betaalde om aan zijn eigen crisis te ontkomen

Waarom tekende Trump dan toch? Op de G7 was hij er opvallend eerlijk over. Hij vreesde een wereldwijde recessie en zag de oliereserves binnen enkele weken opraken. "De enige president die ik niet wilde zijn, was wijlen de grote Herbert Hoover", zei hij, verwijzend naar de man die de schuld kreeg van de Grote Depressie.

Daar ligt de pijnlijke kern. Trump ontsnapte aan een ramp die hij zelf had veroorzaakt. Hij begon een oorlog om Iran zwakker te maken en gaf Teheran onderweg een nieuw wapen, een gevulde portemonnee en het recht om door te gaan met verrijken. Uit zijn eigen kamp klonk het woord "overgave". Een vooraanstaande Democraat sprak van een "verbijsterende, gruwelijke capitulatie". Zelfs Israël, de trouwste bondgenoot van de VS, zag het zo.

De echte vraag is niet of dit een goede deal is voor Amerika. Dat is het niet. De echte vraag is wat Iran hieruit heeft geleerd. Namelijk dit: laat een Amerikaanse president lang genoeg zweten boven een oliecrisis, en uiteindelijk betaalt hij voor zijn eigen aftocht. Dat is geen vrede door kracht. Dat is een rekening, en de hele wereld betaalt mee.