Donald Trumps tweede termijn: dit is geen ‘normale’ politieke fase

Er zijn politieke periodes waarin je het oneens kunt zijn over belastingtarieven, zorgbeleid of internationale handel, maar waarin je het in de basis wél eens bent over de spelregels. De tweede termijn van Donald Trump voelt anders. Niet omdat hij een scherpe stijl heeft of omdat hij polariseert, maar omdat hij consequent schuurt tegen de grenzen van democratie en rechtsstaat. En dat heeft gevolgen, niet alleen voor de VS, maar ook voor Europa.

Wat mij het meest stoort, is dat we dit nog te vaak behandelen als een soort realityshow met iedere week een nieuwe rel. Alsof het vooral gaat om drama, tweets en spektakel. Terwijl de onderlaag veel serieuzer is: de Amerikaanse staat wordt op meerdere fronten getest, en Trumps reflex is bijna altijd dezelfde: meer macht naar zichzelf toe trekken, tegenstand delegitimeren en instituties behandelen als hinderpalen.

Democratie is meer dan verkiezingen

Trump laat in zijn tweede termijn opnieuw zien dat hij democratie vooral ziet als een middel om te winnen, niet als een systeem om te beschermen. Zijn drang om checks and balances te verzwakken is geen bijzaak, maar een rode draad. De druk op onafhankelijke instituties neemt toe, en het idee dat overheid en justitie op afstand van partijpolitiek horen te staan, wordt steeds verder uitgehold.

Daar zit een duidelijke logica achter. Als je gelooft dat de president boven de wet staat, dan worden onafhankelijke toezichthouders vanzelf irritant. Dan is een ministerie van Justitie niet iets dat neutraal het recht handhaaft, maar een instrument dat je wilt sturen. Dat is precies het punt: hoe minder tegenmacht, hoe makkelijker beleid wordt. Alleen is die tegenmacht juist de kern van een democratische rechtsstaat.

En ja, de oorsprong van deze houding is niet nieuw. De manier waarop Trump omging met de verkiezingsuitslag van 2020 heeft een stempel gedrukt op alles wat nu gebeurt. Het verspreiden van leugens over fraude, het aanwakkeren van woede en het proberen te blokkeren van de machtsoverdracht heeft laten zien hoe ver hij bereid is te gaan. Dat culmineerde in de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021. Ook al speelde dat vóór deze tweede termijn, de boodschap was helder: als de uitslag hem niet uitkomt, is het systeem ineens verdacht.

Dat Trump vervolgens ook juridisch wordt vervolgd voor pogingen om de verkiezingsuitslag te ondermijnen, maakt het alleen maar urgenter. Het gaat hier niet om ‘politieke verschillen’, maar om het fundament: accepteren we dat verkiezingen geldig zijn, ook als we verliezen?

Een president met een juridische schaduw

Wat de tweede termijn extra wrang maakt, is de stapeling van juridische kwesties die boven het presidentschap hangt. Strafzaken en onderzoeken lopen tegelijk: van administratieve fraude rondom zwijggeld tot het achterhouden van geheime documenten en druk op lokale functionarissen na de verkiezingen. Los van hoe elk dossier uiteindelijk afloopt, is de optelsom pijnlijk.

Een president die voortdurend in de verdediging zit, gaat anders regeren. Niet rustiger of verantwoordelijker, maar eerder feller. Je ziet het in de reflex om alles af te doen als een complot, een heksenjacht of politieke vervolging. Dat is handig voor de achterban, maar funest voor vertrouwen. Het voedt een cultuur waarin feiten onderhandelbaar worden en de rechterlijke macht wordt weggezet als partijdig zodra die iets doet wat je niet zint.

Als je democratie serieus neemt, moet je het ongemakkelijk vinden dat iemand met zóveel juridische ballast tegelijkertijd de macht uitoefent. Niet omdat niemand fouten mag maken, maar omdat het patroon steeds hetzelfde is: regels worden opgerekt, grenzen opgezocht en verantwoordelijkheid afgewimpeld.

Seksueel grensoverschrijdend gedrag is geen voetnoot

Er is nog een schaduw die vaak wordt weggeduwd naar de marge: de lange lijst met seksuele aantijgingen. Meer dan twintig vrouwen hebben hem beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag. En er is een zaak geweest waarin een jury oordeelde dat Trump zich schuldig maakte aan seksueel misbruik en smaad, met forse schadevergoedingen als gevolg.

Dit is niet ‘privé’ zodra iemand president is. Het gaat over macht, over hoe je met mensen omgaat als je denkt dat je overal mee wegkomt. En het gaat over het signaal dat je als samenleving afgeeft: vinden we dit acceptabel in het hoogste ambt? Ik vind van niet. Niet omdat een politicus heilig moet zijn, maar omdat structureel grensoverschrijdend gedrag iets zegt over karakter en respect voor anderen.

Buitenlands beleid als kortetermijnshow

Trump verkoopt zichzelf graag als vredesbrenger. De werkelijkheid is dat zijn buitenlandbeleid vaak draait om snelle winst: het plaatje, de headline, het moment. Maar diplomatie is geen wedstrijdje indruk maken. Het gaat om betrouwbaarheid, samenwerking en het bouwen aan stabiele afspraken.

Kijk naar de keuze om Amerikaanse troepen uit Noord-Syrië terug te trekken, met weinig aandacht voor bondgenoten die jarenlang samen met de VS hebben gevochten. De directe gevolgen waren chaos en een machtsvacuüm. Dit soort beslissingen kun je verkopen als ‘we stoppen met oorlog’, maar als je geen plan hebt voor wat er daarna gebeurt, verplaats je het probleem of maak je het groter.

Hetzelfde patroon zag je bij de Taliban-deal rond Afghanistan. Het klonk stoer: einde aan een eindeloze oorlog. Maar als je afspraken maakt die vooral de tegenpartij ruimte geven en je eigen vertrek vastlegt, dan is het niet vreemd dat het kaartenhuis instort zodra je weg bent.

En dat is precies waarom Europese leiders nerveus worden als Trump spreekt over het verminderen van steun aan Oekraïne of het “snel oplossen” van grote conflicten. Snel is niet hetzelfde als goed. Een wankele vrede die agressie beloont, kan later een veel grotere oorlog opleveren.

De Republikeinse Partij als Trump-machine

Misschien nog belangrijker dan Trumps persoonlijke stijl is het effect op zijn partij. De Republikeinse Partij is in recordtempo veranderd in een beweging die draait om loyaliteit aan één man. Gematigde stemmen zijn weggezet als verraders, interne kritiek wordt gestraft, en complottheorieën krijgen ruimte.

Dat zie je ook in de omgang met 6 januari. Waar je zou verwachten dat een partij de aanval op het Capitool stevig veroordeelt, zie je in plaats daarvan relativering, wegkijken of zelfs het verheerlijken van betrokkenen. Dat is gevaarlijk. Als geweld tegen democratische instituties niet meer automatisch een rode lijn is, dan verschuift het morele kompas van een hele politieke stroming.

Een gezonde democratie heeft een serieuze oppositie nodig. Maar dan wel een oppositie die de basisregels accepteert. Als een grote partij zelf twijfelt aan verkiezingen, rechters en vrije pers, dan wordt de democratie kwetsbaar.

Een economie die goed klinkt, maar anders voelt

Op papier zijn er altijd cijfers te vinden die Trump kan aanprijzen: werkloosheid die niet uit de hand loopt, benzineprijzen die lager liggen dan een eerdere piek. Maar het dagelijks leven van veel Amerikanen vertelt een ander verhaal. Inflatie mag dan dalen ten opzichte van een piekjaar, prijzen blijven hoog. Huur, boodschappen en energie drukken op budgetten.

Daarbovenop komt Trumps grillige handelspolitiek, met importheffingen en onvoorspelbare koerswijzigingen. Bedrijven houden niet van chaos. Investeringen worden uitgesteld, markten raken nerveus, en consumenten blijven somber. Economie is niet alleen groei, het is ook vertrouwen. En dat vertrouwen lijdt onder politieke crisis, begrotingsgevechten en bestuurlijke stilstand.

Europa voelt de klap ook

Voor Nederland en Europa is dit geen ver-van-mijn-bedshow. Trumps houding tegenover internationale samenwerking maakt bondgenoten voorzichtig. Als verdragen en organisaties telkens ter discussie staan, kun je niet meer bouwen op consistent beleid. Dat zie je in de spanning rond NAVO-solidariteit en in de bredere terugtrekking uit multilaterale samenwerking.

Dit dwingt Europa om harder na te denken over eigen defensie, energie, technologie en geopolitieke autonomie. Niet omdat we dat zo graag willen uit principe, maar omdat we niet kunnen gokken op een partner die afhankelijk is van de stemming van één leider.

Hoop: midterms 2026 als correctie

Toch is het niet alleen donker. De VS heeft een lange traditie van politieke correctie. In midterms verliest de partij van de president vaak terrein, zeker als kiezers moe worden van chaos. Trumps harde kern blijft trouw, maar onafhankelijke kiezers en gematigden zijn minder geduldig. En als Democraten het Congres terugwinnen, kan dat Trumps macht beperken: meer toezicht, meer blokkades op radicale plannen, meer rem op impulsbeleid.

Dat is geen garantie voor herstel, maar wel een kans. Democratie is soms saai, traag en frustrerend, maar juist die traagheid is ook bescherming. Het voorkomt dat één persoon alles kan omgooien.

Tot slot

Trumps tweede termijn draait niet alleen om beleid, maar om de vraag wat we normaal gaan vinden. Accepteren we dat een president instituties onder druk zet, justitie wantrouwt zodra die onafhankelijk is, en politiek reduceert tot persoonlijke loyaliteit? Of trekken we een grens en zeggen we: democratie is niet alleen winnen, het is ook begrenzen.

Voor nu is het belangrijkste dat we de ruis negeren en het patroon blijven zien. Niet elk schandaal is even groot, maar samen vertellen ze één verhaal: macht zonder tegenmacht is verleidelijk, en Trump zoekt die verleiding actief op. Juist daarom zijn de verkiezingen van 2026 zo belangrijk. Niet omdat één partij de oplossing is, maar omdat een democratie soms een duidelijke stopknop nodig heeft.