De toekomst van de NAVO en onze veiligheid in Nederland

De wereld is onrustiger dan ooit. In deze blog verkennen we wat dat betekent voor de toekomst van de NAVO en voor de veiligheid van Nederland. We kijken naar de toenemende dreigingen in de wereld, het onvoorspelbare optreden van president Trump en onze afhankelijkheid van de Verenigde Staten. Ook komt de snelle opkomst van China als economische en militaire grootmacht aan bod. Tot slot betogen we waarom Europa sterker en zelfstandiger moet worden, zelfs als dat pijnlijke keuzes vraagt in onze begroting, om onze veiligheid ook in de toekomst te kunnen beschermen.

Geopolitieke spanningen zetten onze veiligheid onder druk

De internationale veiligheid staat onder grote druk door oplopende geopolitieke spanningen. In Europa heeft de oorlog in Oekraïne opnieuw duidelijk gemaakt hoe belangrijk het NAVO-bondgenootschap is. Tegelijkertijd groeit de onzekerheid in andere delen van de wereld. Autoritaire leiders dagen steeds openlijker de regels en instituties uit die decennialang voor stabiliteit zorgden. In het Midden-Oosten en in Azië zorgen regionale conflicten en machtsverschuivingen voor extra onrust. Voor een open handelsland als Nederland, dat sterk afhankelijk is van een voorspelbare en veilige wereldorde, zijn dit zorgwekkende ontwikkelingen. Onze veiligheid is namelijk nauw verbonden met internationale stabiliteit en betrouwbare bondgenoten.

Als klein land heeft Nederland grote voordelen bij sterke internationale samenwerking. De NAVO was en is de hoeksteen van onze verdediging. Artikel 5 van het NAVO-verdrag, waarin staat dat een aanval op één lid een aanval op allen is, fungeerde jarenlang als stevig vangnet. In de praktijk betekende dit dat Europa kon vertrouwen op de militaire kracht van de Verenigde Staten. Maar wat gebeurt er als dat vangnet onder druk komt te staan? Die vraag is niet langer theoretisch. De afgelopen jaren hebben laten zien dat ook de NAVO gevoelig is voor politieke onrust. Daarom moeten we eerlijk kijken naar de nieuwe realiteit en ons afvragen hoe zeker onze veiligheid nog is in een veranderend geopolitiek speelveld.

Amerika onder Trump: een onzekere bondgenoot

De Verenigde Staten vormen traditioneel het fundament van de NAVO, maar onder president Donald Trump kwam die rol onder druk te staan. Trump voerde een uitgesproken America First-beleid en dreigde openlijk met het terugtrekken van steun als Europese landen hun defensie-uitgaven niet verhoogden. Tijdens NAVO-toppen zette hij bondgenoten publiekelijk onder druk om meer te betalen, anders zou de Amerikaanse inzet worden heroverwogen. Voor Europese leiders was dit een duidelijk alarmsignaal. De veiligheid van Nederland en Europa leunt in hoge mate op de bereidheid van de VS om in te grijpen als dat nodig is. Als die bereidheid afneemt, staan we er grotendeels alleen voor.

Tegelijkertijd had Trump een punt over de scheve lastenverdeling binnen de NAVO. Jarenlang hebben Europese landen geprofiteerd van Amerikaanse bescherming zonder zelf voldoende bij te dragen. De Verenigde Staten geven meer uit aan defensie dan alle andere NAVO-landen samen. Ongeveer veertig procent van de totale NAVO-troepenmacht is Amerikaans en het grootste deel van de gezamenlijke defensie-uitgaven komt uit Washington. Deze afhankelijkheid maakt het bondgenootschap kwetsbaar. Als de Amerikaanse steun wordt verminderd, ontstaat er een groot gat in de Europese veiligheid. Tijdens het presidentschap van Trump werd dit risico pijnlijk zichtbaar.

Daar kwam bij dat Trump meerdere keren handelde in strijd met het multilaterale gedachtengoed waarop de NAVO is gebaseerd. Zijn harde optreden in Venezuela, waarbij zonder internationaal mandaat werd ingegrepen in een soevereine staat, liet zien dat hij weinig waarde hechtte aan internationaal recht als dat zijn doelen in de weg stond. Europese landen reageerden hier uiterst voorzichtig op, uit angst voor politieke of economische repercussies. Die terughoudendheid is begrijpelijk, maar ook gevaarlijk. Als zelfs bondgenoten niet meer worden aangesproken op het schenden van fundamentele regels, komt uiteindelijk ook onze eigen veiligheid in het geding.

Een ander sprekend voorbeeld was Trumps interesse in Groenland, een autonoom deel van Denemarken en dus van een NAVO-bondgenoot. Zijn suggesties over aankoop of annexatie zorgden voor grote onrust. Een dergelijk scenario zou betekenen dat een NAVO-lid een ander lid onder druk zet, iets wat het bondgenootschap fundamenteel ondermijnt. Het liet zien hoe kwetsbaar de NAVO wordt als wederzijds vertrouwen verdwijnt. Voor Nederland en Europa was dit een duidelijke wake-up call.

De opkomst van China als nieuwe wereldmacht

Terwijl de trans-Atlantische relatie onder druk staat, groeit China razendsnel uit tot een wereldmacht. Economisch is het land inmiddels een van de grootste spelers ter wereld, en die groei vertaalt zich steeds meer in militaire en geopolitieke invloed. China investeert enorme bedragen in defensie, technologie en innovatie. Het beschikt inmiddels over de grootste marinevloot ter wereld en breidt zijn militaire capaciteiten in hoog tempo uit.

China ontwikkelt geavanceerde wapensystemen, waaronder straaljagers, raketten en cybercapaciteiten, en heeft meerdere vliegdekschepen in gebruik. Deze snelle opbouw verandert de machtsverhoudingen wereldwijd. De Verenigde Staten richten hun strategische aandacht steeds meer op Azië om de invloed van China in te perken. Dat betekent dat Europa minder vanzelfsprekend bovenaan de Amerikaanse veiligheidsagenda staat.

Voor Nederland en de NAVO heeft dit grote gevolgen. De focus op China betekent dat Europa meer verantwoordelijkheid moet nemen voor zijn eigen veiligheid. Daarnaast zoekt China wereldwijd naar invloed, grondstoffen en markten, wat regelmatig leidt tot spanningen, bijvoorbeeld rond Taiwan en de Zuid-Chinese Zee. De opkomst van China laat zien dat de wereld multipolair wordt en dat Europa zich niet langer kan permitteren om afhankelijk te blijven van één bondgenoot.

Europa moet op eigen benen leren staan

De combinatie van een minder voorspelbare Amerikaanse bondgenoot en een complexer geopolitiek landschap dwingt Europa om sterker en zelfstandiger te worden op defensiegebied. Jarenlang is er in Europa bezuinigd op defensie, vanuit het idee dat vrede vanzelfsprekend was. Die aanname is achterhaald. Onder invloed van internationale spanningen en de oorlog in Oekraïne hebben veel Europese landen hun defensiebudgetten verhoogd.

Nederland zit inmiddels rond de NAVO-norm van twee procent van het bruto binnenlands product. Steeds meer NAVO-landen halen deze norm, wat laat zien dat het besef groeit dat veiligheid investering vraagt. Europese landen geven gezamenlijk honderden miljarden euro’s uit aan defensie, onder andere aan nieuwe wapensystemen, cyberverdediging en het aanvullen van munitievoorraden. Deze investeringen zijn nodig om jaren van achterstallig onderhoud in te halen.

Toch is geld alleen niet voldoende. Europa moet ook beter samenwerken en strategischer denken. Initiatieven binnen de Europese Unie, zoals gezamenlijke defensieprojecten en investeringsfondsen, zijn stappen in de goede richting. Maar een echt zelfstandig en slagvaardig Europa bestaat nog niet. Daarvoor is meer politieke eenheid nodig en de bereidheid om nationale belangen soms ondergeschikt te maken aan het gezamenlijke belang.

Investeren in veiligheid, ook als het pijn doet

Meer Europese zelfstandigheid op defensiegebied vraagt om moeilijke keuzes. Extra investeringen in defensie betekenen dat er minder geld beschikbaar is voor andere uitgaven, of dat de overheid meer inkomsten moet genereren. Dat zijn geen populaire maatregelen, maar ze zijn wel noodzakelijk. Veiligheid is geen luxe, maar een basisvoorwaarde voor welvaart en stabiliteit.

Het debat verschuift langzaam van de vraag of we de NAVO-norm halen naar de vraag wat er echt nodig is om ons te beschermen in een onzekere wereld. Voor een land als Nederland betekent dit eerlijk zijn over de kosten van veiligheid en het belang ervan duidelijk uitleggen aan de samenleving.

Samen sterker voor de toekomst

Voor Nederland is het essentieel om vooruit te kijken. De NAVO blijft van groot belang, maar we kunnen niet langer volledig vertrouwen op een Amerikaanse veiligheidsparaplu. Europa moet zijn verantwoordelijkheid nemen en bouwen aan een sterkere eigen defensiepijler binnen het bondgenootschap.

Dat vraagt om investeringen, politieke moed en langdurige samenwerking. De wereld verandert snel en oude zekerheden verdwijnen. Door nu te handelen en samen te werken, kunnen Nederland en Europa ervoor zorgen dat we ook in de toekomst veilig, vrij en in vrede kunnen blijven leven. Veiligheid is geen vanzelfsprekendheid, maar een gezamenlijke inspanning waar we bewust voor moeten kiezen.