De ideologische strijd en politieke erfenis van het tijdperk Trump vs. Biden

Na de Amerikaanse verkiezingen van 2024, waarin Donald Trump verrassend een comeback maakte ten koste van Kamala Harris, staan de VS en de wereld opnieuw stil bij de diepe tegenstelling tussen Trump en Joe Biden. In deze blog kijk ik naar hoe beide leiders omgingen met de democratische rechtsstaat, met bondgenoten en met de wereld, en hoe ze dachten over klimaat en wetenschap.

Democratie en instituties

Populisme versus stabiel bestuur

Onder president Trump kwam de Amerikaanse democratische rechtsstaat stevig onder druk te staan. Hij weigerde de verkiezingsuitslag van 2020 te accepteren, met de bestorming van het Capitool als dieptepunt. Zijn stijl was uitgesproken populistisch: hij zette druk op onafhankelijke instituties, vroeg persoonlijke loyaliteit en maakte politiek vaak tot een test van trouw. In zo’n klimaat werd het al snel: je bent voor of tegen Trump, zonder ruimte voor nuance.

Die dynamiek werkte door tot binnen zijn eigen partij. Politici kregen te maken met druk om mee te gaan in het ontkennen van verkiezingsuitslagen, wat het vertrouwen in het kiesstelsel ondermijnde. Op staatsniveau kwamen daarnaast maatregelen op tafel die het stemmen lastiger maakten. Los van hoe je naar de inhoud kijkt, was het effect duidelijk: een democratie kan snel verzwakken als spelregels worden behandeld als iets dat alleen geldt wanneer je wint.

Biden zette daar juist een heel andere toon tegenover. Hij profileerde zich als iemand die instituties respecteert en wil herstellen. Toen Trump in 2024 de verkiezingen won, beloofde Biden direct een ordelijke en vreedzame machtsoverdracht. Hij zei daarbij in de kern: we accepteren de keuze die het land heeft gemaakt, en je kan niet alleen van je land houden als je wint. Hij riep Amerikanen op elkaar niet als vijanden te zien, maar als medeburgers. Daarmee benadrukte hij dat democratie niet alleen draait om de uitslag, maar ook om de bereidheid om verlies te dragen.

In zijn bestuursstijl zat dezelfde lijn. Biden liet de rechtsstaat haar werk doen, hield afstand tot justitiële processen en was voorzichtig met opruiende taal. Zijn aanpak was traditioneler en voorspelbaarder, wat zorgde voor rustiger beleid en minder chaos op het hoogste niveau. Dat contrast laat zien dat leiderschap zonder constant conflict mogelijk is.

Tegelijk is het land diep verdeeld gebleven. Wantrouwen zit aan beide kanten. De belangrijkste les is misschien wel dat democratie geen vanzelfsprekendheid is. Het vraagt leiders die de spelregels blijven respecteren, ook als dat politiek onhandig is. Bidens houding na 2024 onderstreepte hoe belangrijk dat is. Trumps periode liet zien hoe kwetsbaar instellingen worden wanneer persoonlijke macht en het idee van altijd moeten winnen belangrijker worden dan het proces zelf.

Internationale samenwerking

Bondgenootschap versus ‘America First’

Ook op het wereldtoneel konden de verschillen nauwelijks groter zijn. Trump koos voor een koers van nationalistisch eigenbelang. Hij zette vraagtekens bij de waarde van de NAVO, vond internationale organisaties vaak geldverspilling en geloofde vooral in bilaterale deals in plaats van multilaterale afspraken. “America First” was het frame: terugtrekken uit internationale akkoorden en organisaties, harde handelspolitiek, en druk op bondgenoten, soms ook via importtarieven.

Voor Europese partners voelde die periode als afstandelijk en onvoorspelbaar. Trumps dreiging om de Amerikaanse betrokkenheid bij de NAVO afhankelijk te maken van financiële bijdragen, plus zijn openlijke enthousiasme voor EU-scepsis, voedde zorgen over betrouwbaarheid. In een wereld met Russische dreiging wil je als bondgenoot duidelijkheid: komt Amerika wel opdagen als het spannend wordt, of houdt het zich afzijdig?

Biden draaide dat in grote lijnen om. Al vroeg in zijn termijn was zijn boodschap richting bondgenoten: America is back. Hij zette de VS weer steviger in internationale samenwerking, zocht actief contact met Europa en benadrukte de Amerikaanse commitment aan de NAVO. Daarbij maakte hij van de gezamenlijke verdediging geen onderhandelingskaart, maar een serieuze belofte. Ook richting de EU sprak hij uit dat de VS samen met Europese partners aan gedeelde uitdagingen wilden werken.

Dat veranderde de sfeer. Het vertrouwen van veel bondgenoten herstelde duidelijk, en er kwam weer ruimte voor gezamenlijke strategie. Onder Biden werkten de VS en Europa intensief samen rond de Russische agressie tegen Oekraïne, en ze zochten samen naar een koers ten opzichte van China.

De terugkeer van Trump in 2024 bracht echter direct nieuwe vragen: wat betekent Trump 2.0 voor Europa, de NAVO en de trans-Atlantische relatie? In Europa hoor je sindsdien vaker twee boodschappen tegelijk. Aan de ene kant: Europa moet meer op eigen benen kunnen staan. Aan de andere kant: de VS moeten wel aan boord blijven, omdat gezamenlijke veiligheid anders kwetsbaarder wordt. Die spanning is niet iets wat je oplost met één top of één akkoord, het vraagt constant onderhoud en wederzijds respect.

Klimaat en toekomst

Stilstand of vooruitgang

Een derde scherp contrast ligt bij klimaatverandering en de rol van wetenschap. Trump heeft zich herhaaldelijk schamper uitgelaten over klimaatbeleid en duurzame energie. Hij trok de VS in 2017 uit het Klimaatakkoord van Parijs en stapte bij zijn terugkeer in januari 2025 opnieuw uit. Tijdens campagnes en speeches zette hij klimaatverandering neer als onzin of bedrog, en slogans als “Drill, Baby, Drill” stonden symbool voor een koers die fossiele brandstoffen centraal zet.

Als president draaide hij milieumaatregelen terug, gaf hij traditionele industrieën veel ruimte en zette hij vraagtekens bij wetenschappelijke inzichten. In september 2025 ging hij zelfs zo ver te stellen dat klimaatverandering de grootste oplichterij is die de wereld ooit heeft gezien. Dat is meer dan een mening, het beïnvloedt beleid, internationale samenwerking en de geloofwaardigheid van wetenschap in het publieke debat.

Biden koos juist voor het tegenovergestelde. Op zijn eerste dag trad hij weer toe tot het Parijs-akkoord. Zijn regering behandelde klimaatverandering als een urgent, door mensen veroorzaakt probleem waarvoor beleid nodig is. Biden zette wetenschap en feiten centraal, omringde zich met experts en bouwde aan een agenda waarin innovatie een hoofdrol speelt.

Onder Biden ging er veel geld naar groene energie, elektrische mobiliteit en duurzame industrie, onder andere via grote wetgeving zoals de Inflation Reduction Act. Tegelijk is het eerlijk om te zeggen dat ook in zijn termijn olie- en gaswinning niet ineens verdween. Dat maakt het beeld complexer: het is niet alleen zwart-wit. Maar de richting was wel duidelijker pro-transitie, en de VS kwamen dichter bij hun eigen klimaatambities, al is er nog een lange weg.

Wereldwijd heeft dit directe gevolgen. Tijdens Trumps eerste periode stokte internationale klimaatsamenwerking merkbaar. En toen hij in 2025 opnieuw uit Parijs stapte, werd de boodschap naar de rest van de wereld: reken niet op Amerikaanse consistentie. Dat maakt het lastig om gezamenlijke doelen te halen, zeker omdat je zonder de grootste economie ter wereld het beperken van de opwarming tot 1,5°C nog lastiger maakt. Bidens deelname gaf juist een impuls aan internationale samenwerking, bijvoorbeeld via afspraken over methaanreductie, steun aan klimaatfinanciering en een nauwere samenwerking met de EU.

Nalatenschap

Tussen polariteit en verbinding

Het tijdperk Trump vs. Biden laat een gemengd beeld achter. Populistische retoriek en het tegen elkaar opzetten van groepen kan enorme schade doen, democratisch, maatschappelijk en internationaal. Tegelijk is het te makkelijk om alles te reduceren tot goed versus fout. Niet alle Trump-stemmers zijn antidemocratisch, net zo min als alle Biden-aanhangers heilig zijn.

De polarisatie in de VS heeft diepe sociaal-economische en culturele oorzaken. Veel mensen voelden zich jarenlang niet gehoord door de politieke elite. Trumps anti-establishment boodschap sloeg daar op aan. Als je die onvrede wegwuift, maak je het probleem alleen groter. De vraag is dus: hoe kom je tot inclusieve oplossingen die mensen weer het gevoel geven dat ze meetellen?

Daar speelt leiderschap een grote rol. Politici kunnen olie op het vuur gooien, of juist spanning temperen en gedeelde waarden benadrukken. Biden probeerde dat met zijn oproep om elkaar niet als tegenstanders, maar als medemensen te zien. Maar woorden zijn niet genoeg. Het vraagt ook daden die de kloof dichten: investeren in regio’s die achterblijven, eerlijkere kansen creëren, en misinformatie aanpakken die mensen uit elkaar drijft.

Uiteindelijk zal de geschiedenis deze periode waarschijnlijk zien als een botsing tussen twee visies. Eén visie draait om confrontatie en terugplooien op jezelf. De andere draait om samenwerking, feiten en vooruitgang. Voor Amerika, maar ook voor Europa en de rest van de wereld, ligt de uitdaging in het zoeken naar verbinding tussen uiteenlopende groepen, en in het blijven verdedigen van democratische instituties en gedeelde feiten. Dat is geen zachte wens, maar een praktische voorwaarde om samen stabieler en veiliger de toekomst in te gaan.