D66-leden trots op premier Jetten, maar het coalitieakkoord schuurt

Rob Jetten als premier is voor veel D66-leden een historisch moment. Jong, zichtbaar inhoudelijk sterk, en voor een partij die vaak tussen idealisme en regeringsrealiteit in zit ook gewoon een bewijs dat je vanuit het midden de top kunt bereiken. Die trots snap ik volledig. Maar trots op de man is nog geen automatische steun voor alles wat er op papier ligt in het coalitieakkoord.

Trots is emotie, coalitiebeleid is rekenen

De sfeer rond Jetten is duidelijk: hij brengt energie en een ander soort leiderschap dan we de afgelopen jaren hebben gezien. In internationale media werd hij direct neergezet als de jongste premier die Nederland in lange tijd heeft gehad. Dat geeft momentum. Alleen, leden kijken daarna meteen naar de inhoud. En daar begint de spanning.

Het huidige kabinet is een minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA. Dat betekent dat elk groot dossier door een politieke flessenhals moet. Je kunt mooie ambities opschrijven, maar zonder vaste meerderheid in de Kamer wordt elk compromis duurder. Precies daarom voelen veel D66’ers nu al dat sommige passages in het akkoord te veel defensief beleid bevatten en te weinig toekomstvisie.

Waar de kritiek van D66-leden vandaan komt

De kritiek die je hoort is niet per se anti-coalitie, maar eerder anti-vaagheid. Op wonen willen leden tempo, geen formuleringen waar iedereen zijn eigen betekenis in kan leggen. Op klimaat verwachten ze harde investeringskeuzes, geen uitgestelde knopen. En op migratie is de zorg dat bestuurlijke rust belangrijker wordt gemaakt dan een uitvoerbaar en humaan systeem.

Dat is een terecht punt. Als je als partij al jaren hamert op rechtsstaat, onderwijs, innovatie en Europese samenwerking, dan moet dat terug te zien zijn in de prioriteiten van de eerste begroting. Anders krijg je precies wat nu al voelbaar is: applaus voor het leiderschap, twijfel over de route.

Minderheidskabinet vraagt politieke discipline

Jetten heeft een extra ingewikkelde positie. Hij moet niet alleen premier zijn voor het hele kabinet, maar tegelijk het vertrouwen van zijn eigen achterban vasthouden. Dat lukt alleen als hij zichtbaar blijft uitleggen waarom bepaalde concessies zijn gedaan, en vooral waar de harde rode lijnen liggen.

In een minderheidsconstructie is dat geen luxe, maar noodzaak. Elke stemming kan het verschil maken tussen gezag en gezichtsverlies. Als D66-leden het gevoel krijgen dat de partij vooral brandjes blust in plaats van richting geeft, dan verdampt het draagvlak sneller dan de peilingen kunnen bijhouden.

Wat ik nu zou doen als D66-top

• Maak binnen honderd dagen meetbaar wat de coalitie oplevert op wonen, klimaat en onderwijs.
• Publiceer per dossier welke concessies zijn gedaan en welke grenzen niet worden opgerekt.
• Zet het ledencontact structureel op scherp: niet alleen congresspeeches, maar maandelijkse inhoudelijke terugkoppeling.

Dat klinkt technisch, maar dit is precies hoe je politieke geloofwaardigheid bouwt in een fragiele coalitie. Leden willen geen marketingverhaal, ze willen bewijs dat hun partij in de cockpit zit.

Conclusie

D66-leden kunnen tegelijk trots en kritisch zijn, en eerlijk gezegd is dat gezond. Trots op premier Jetten laat zien dat de partij zich herkent in zijn profiel. Kritiek op het coalitieakkoord laat zien dat leden niet blind tekenen bij het kruisje. Als Jetten die twee krachten weet te verbinden, met zichtbare resultaten en heldere keuzes, kan dit kabinet verrassend lang overeind blijven. Lukt dat niet, dan wordt dit niet zijn doorbraak, maar zijn eerste grote afrekendossier.