Coalitieakkoord kabinet-Jetten I: eindelijk weer vooruit

30 januari 2026 voelt als zo’n moment waarop je bijna opgelucht ademhaalt: er ligt weer een coalitieakkoord. Niet omdat een akkoord alles oplost, maar omdat stilstand de duurste optie is die er bestaat.

De afgelopen jaren stapelden de problemen zich op: woningnood, een vastgelopen vergunningenstelsel, onzekerheid in de landbouw, een zorg die piept en kraakt, en een wereld die steeds grimmiger wordt. Dit akkoord zet daar een ander soort energie tegenover. Minder “we zien het later wel” en meer “we regelen het nu, en we leggen uit waarom”.

Wat mij aanspreekt, is de combinatie van ambitie en grenzen. Het akkoord wil vooruit, maar zegt ook eerlijk: elke euro kan maar één keer worden uitgegeven. Juist dat soort nuchterheid heb je nodig als je wilt dat plannen niet alleen mooi klinken, maar ook echt landen.

Wonen: bouwen, bouwen, bouwen (en dan ook echt)

De woningmarkt is voor veel mensen geen markt meer, maar een stressfactor. Starters blijven thuis wonen, huurders zien hun kansen slinken en doorstromen is vaak onmogelijk.

Het akkoord kiest voor een duidelijke aanpak: grootschalige nieuwbouwlocaties, een sterkere regierol van het Rijk en sneller bouwen door procedures te verkorten. Dat klinkt technisch, maar is in de praktijk precies waar het vaak vastloopt. Je kunt wel doelen afspreken, maar als projecten jaren blijven hangen in stapels papier, verandert er niks.

Belangrijk is ook dat betaalbaarheid niet alleen over sociale huur gaat, maar óók over betaalbare koop. Voor veel mensen is dat de enige route naar stabiliteit: een huis dat van jou is, waar je je leven omheen kunt bouwen.

Tegelijk is er een realistische bijzin die veel mensen herkennen: woningbouw hangt samen met migratie. Als je niet weet hoeveel mensen er komen en waar ze terechtkomen, is plannen bijna gokken. Het akkoord benoemt dat, zonder de menselijke kant uit het oog te verliezen.

Migratie: orde terugbrengen zonder hardheid

Migratie is jarenlang een soort politieke pingpongbal geweest. De ene keer vooral hard, de andere keer vooral idealistisch, en ondertussen bleef de uitvoering overbelast.

Het akkoord probeert dat patroon te doorbreken. De kern is simpel: minder instroom waar het kan, snellere en duidelijkere procedures, fatsoenlijke opvang, en sneller meedoen voor mensen die mogen blijven. Dat is niet alleen menselijker, maar ook slimmer. Als je nieuwkomers jarenlang laat wachten, creëer je frustratie aan alle kanten.

Op Europees niveau zet het akkoord stevig in. Niet door te doen alsof Nederland alles alleen kan, maar door Europese afspraken te gebruiken en door te ontwikkelen richting een systeem waarin asielaanvragen buiten Europa kunnen worden ingediend en afgehandeld. Dat klinkt groots, maar het idee erachter is helder: minder prikkels voor mensensmokkel en meer bescherming voor mensen die écht kwetsbaar zijn.

Zorg: geen sloophamer, maar een onderhoudsbeurt

Over de zorg is veel emotie, en dat snap ik. Niemand wil dat de zorg “stuk bezuinigd” wordt. Tegelijk is het ook eerlijk om te zeggen: als we niets doen, loopt de zorg vast. Niet omdat mensen niet willen betalen, maar omdat er simpelweg te weinig personeel is, de vraag blijft groeien en het systeem te veel tijd kwijt is aan administratie.

Het akkoord kiest daarom niet voor een botte snijbeweging, maar voor een onderhoudsbeurt met duidelijke prioriteiten:

• Geld voor zorg naar zorg: minder verspilling en minder papier.
• Slimmer organiseren: meer digitale en hybride zorg waar het kan.
• Preventie: meer aandacht voor gezond leven, zodat minder mensen zware zorg nodig hebben.
• Grenzen stellen aan verkeerde prikkels: zoals het tegengaan van fraude en het kritisch kijken naar commerciële belangen waar die botsen met kwaliteit.

Daar zit een belangrijk punt: wie roept dat “alles kapot wordt bezuinigd”, doet alsof de enige keuze is tussen geld erbij of zorg afbreken. Maar een groot deel van de winst zit in slimmer werken en minder bureaucratie. Dat is geen bezuiniging op mensen; dat is juist ruimte maken zodat professionals hun werk kunnen doen.

Klimaat: ambitie met een routekaart

Klimaatbeleid staat of valt met uitvoering. Nederland heeft doelen, maar doelen zonder routekaart zorgen voor onrust: bij huishoudens die bang zijn voor hoge kosten, bij bedrijven die investeren maar geen zekerheid hebben, en in de politiek die telkens opnieuw discussieert.

Het akkoord houdt vast aan de klimaatdoelen, maar legt nadruk op een paar praktische keuzes:

• inzetten op Europese aanpak voor een gelijk speelveld;
• prioriteit voor isolatie en betaalbaarheid van de energierekening;
• doorbouwen aan laadinfrastructuur en elektrisch rijden aantrekkelijk houden;
• helderheid over gaswinning (Groningen dicht) en leveringszekerheid.

Dit is precies het soort balans dat je nodig hebt: ja, de transitie moet door. Maar als je het niet betaalbaar en uitvoerbaar maakt, verlies je draagvlak.

Landbouw en stikstof: van slot naar perspectief

Stikstof is een dossier dat bijna iedereen moe maakt. Boeren voelen zich klemgezet, natuurherstel blijft achter, en ondertussen stagneert woningbouw en infrastructuur.

Het akkoord wil van het “stikstofslot” af door doelen vast te leggen, het systeem juridisch houdbaar te maken en te investeren in uitvoering en monitoring. Cruciaal is de overstap naar een aanpak die meer stuurt op feitelijke staat van de natuur en emissiereductie, met doelvoorschriften en duidelijke kaders.

Voor boeren betekent dat: minder zwabberbeleid en meer perspectief. Niet iedereen vindt dat ver genoeg gaan, maar stilstand is ook geen optie. Zonder duidelijke regels blijft iedereen in onzekerheid.

Veiligheid en defensie: geen luxe meer

Wie de afgelopen jaren het nieuws volgde, weet: veiligheid is geen vanzelfsprekendheid. Oekraïne, cyberaanvallen, sabotage en druk op kritieke infrastructuur laten zien dat je niet kunt blijven hopen dat “het wel meevalt”.

Het akkoord trekt daarom een stevige lijn: Nederland en Europa moeten weerbaar worden en defensie krijgt structureel meer ruimte. Dat is geen symboolpolitiek. Als je veiligheid serieus neemt, hoort daar een geloofwaardige krijgsmacht bij én een sterke defensie-industrie.

Maar wat zeggen tegenstanders dan?

“Dit akkoord is asociaal: er wordt te veel op publieke voorzieningen gedrukt.”

Die kritiek hoor je vooral vanuit linkse partijen. Het punt is: publieke voorzieningen blijven juist overeind als je ze toekomstbestendig maakt. Bij zorg gaat het niet om “minder zorg”, maar om “minder verspilling” en meer focus op personeel en preventie. En bij wonen gaat er juist extra tempo en regie in.

“Migratiebeleid wordt te streng en onmenselijk.”

De zorgen over menselijkheid zijn terecht om scherp te houden. Maar orde en menselijkheid sluiten elkaar niet uit. Integendeel: een systeem dat vastloopt, is voor iedereen onmenselijk. Snellere procedures, fatsoenlijke opvang en sneller meedoen zijn juist menselijker dan jarenlang wachten in onzekerheid.

“Klimaat wordt afgeremd.”

Sommigen vinden het akkoord niet groen genoeg. Maar een transitie die niet uitvoerbaar is, mislukt. Europese afspraken, isolatie en betaalbaarheid zijn geen afremming; het is de basis om het vol te houden.

Tot slot

Dit coalitieakkoord is geen perfect document, maar het voelt wel als een serieuze poging om Nederland weer bestuurbaar te maken. Met duidelijke keuzes, met oog voor uitvoering en met de bereidheid om samen te werken in een minderheidskabinet.

En misschien is dat wel de belangrijkste winst: dat er weer een koers ligt, en dat die koers niet alleen in mooie woorden bestaat, maar ook in concrete maatregelen.

Korte conclusie: als dit akkoord één ding goed doet, dan is het dat het problemen weer benadert als iets wat je kunt oplossen, niet als iets waar je eindeloos over blijft ruziën.